پمپ‌های توربینی عمودی VS1؛ ستون فقرات هیدرولیک در صنایع سنگین و زیرساختی

2. مزایای کلیدی به کارگیری پمپ‌های VS1:

​الف) حل ریشه‌ای چالش NPSH و حذف پدیده کاویتاسیون
​در پمپ‌های افقی، اگر فشار در دهانه مکش از فشار بخار سیال کمتر شود، حباب‌های بخار شکل گرفته و انفجار آن‌ها (کاویتاسیون) سبب خوردگی شدید پروانه و ارتعاش پمپ می‌شود.
​در پمپ‌های عمودی VS1، از آنجایی که بخش هیدرولیک پمپ کاملاً درون چاهک یا مخزن غوطه‌ور است، هد استاتیکی حاصل از ارتفاع مایع بالای پروانه اول، فشار مثبتی را در دهانه مکش ایجاد می‌کند. به عبارت ساده‌تر، در این تجهیزات مقدار NPSHa همواره به راحتی بزرگتر از NPSHr (هد مکشی مورد نیاز پمپ) قرار می‌گیرد. این ویژگی امکان مکش از اعماق زیاد و جابجایی سیالات در آستانه جوشش را بدون ریسک کاویتاسیون فراهم می‌کند.

​ب) صرفه‌جویی چشمگیر در فضای اشغال‌شده (Footprint)
​در مجتمع‌های صنعتی مدرن و سکوهای آفشور (Offshore)، فضا یک دارایی بسیار گران‌بهاست. پمپ‌های افقی با ظرفیت بالا نیازمند فونداسیون‌های بتنی وسیع، کوپلینگ‌های طولانی و لوله‌کشی‌های افقی پیچیده هستند.

​نصب عمودی: پمپ VS1 به صورت کاملاً عمودی نصب می‌شود. محرک (الکتروموتور) بر روی سر تخلیه (Discharge Head) در بالاترین نقطه قرار می‌گیرد.
​کاهش ابعاد فونداسیون: فضای زمینی مورد نیاز برای نصب یک پمپ VS1 با دبی بالا، تا ۷۰ درصد کمتر از یک پمپ افقی با مشخصات مشابه است.
​ج) انعطاف‌پذیری بالا در تولید فشار (طراحی چندطبقه)
​پمپ‌های VS1 به صورت چندطبقه (Multistage) طراحی می‌شوند. این ویژگی به مهندسان فرآیند اجازه می‌دهد تا با اضافه یا کم کردن تعداد طبقات (پروانه‌ها و کاسه‌ها)، بدون تغییر در سایز کلی فونداسیون یا ساختار لوله‌کشی سر تخلیه، به هد (فشار) دلخواه دست یابند. این ماژولار بودن، هزینه‌های بازطراحی خطوط را در صورت تغییر پارامترهای فرآیندی در آینده به حداقل می‌رساند.
​د) حذف نیاز به سیستم‌های هواگیری و راه‌اندازی اولیه (Self-Priming)
​پمپ‌های افقی برای شروع به کار نیاز به پر بودن لوله مکش و پوسته از سیال (Priming) دارند و خشک کار کردن آن‌ها صدمات جبران‌ناپذیری به سیل‌های مکانیکی و پروانه‌ها می‌زند. از آنجا که پروانه‌های پمپ توربینی عمودی VS1 همیشه درون سیال غوطه‌ور هستند، پمپ بدون نیاز به هیچ‌گونه تجهیزات جانبی هواگیری یا پایپینگ پیچیده، آماده راه‌اندازی سریع و آنی است. این مزیت در سیستم‌های آتش‌نشانی و پمپ‌های تخلیه اضطراری (Sump Pumps) حیاتی است.

​۳. مقایسه فنی: پمپ VS1 در برابر پمپ‌های افقی و سایر سری‌های VS

​برای درک بهتر جایگاه پمپ VS1، مقایسه ویژگی‌های عملکردی آن با پمپ‌های افقی خط جداشو (BB) و پمپ‌های مغروق با پوسته دوم (VS6) در جدول زیر ارائه شده است:

 

جدول مقایسه ای

 

۴. کاربردهای استراتژیک پمپ‌های VS1 در صنایع مختلف
​ملاحظه مهندسی: پمپ‌های VS1 به دلیل طراحی مستحکم و تطابق با استانداردهای سخت‌گیرانه‌ای چون API 610، در خطوط حیاتی فرآیندی که تداوم تولید در آن‌ها الزامی است، به کار گرفته می‌شوند.

صنایع نفت، گاز و پتروشیمی پمپ‌های آب آتش‌نشانی:

(Firewater Pumps): برداشت آب از دریا یا حوضچه‌های باز برای اطفای حریق سنگین پالایشگاهی.
​پمپ‌های تخلیه مخازن زیرزمینی (Drain & Sump Pumps): جمع‌آوری و انتقال هیدروکربن‌های باقی‌مانده، آب‌های آلوده به مواد نفتی و سیالات فرآیندی از گودال‌ها.
نیروگاه‌های حرارتی و سیکل ترکیبی
​پمپ‌های سیرکولاسیون آب خنک‌کن اصلی (Main Cooling Water): جابجایی حجم‌های عظیمی از آب دریا یا رودخانه به سمت کندانسورها جهت خنک‌کاری برج‌ها.
​پمپ‌های آب‌گیر (Intake Pumps): انتقال آب خام اولیه به سیستم‌های پیش‌تصفیه نیروگاهی.
مدیریت آب و زیرساخت‌های شهری
​ایستگاه‌های پمپاژ آب آشامیدنی بلندمرتبه: انتقال آب از چاه‌های عمیق یا مخازن ذخیره زمینی به خطوط لوله بین‌شهری.
​سیستم‌های کنترل سیلاب و زهکشی: تخلیه سریع آب‌های سطحی و حوضچه‌های آرامش در زمان بارندگی‌های سیل‌آسا.

​۵. چالش‌های بهره‌برداری و راهکارهای مهندسی در پمپ‌های VS1
​علیرغم مزایای برجسته، پمپ‌های عمودی به دلیل طول زیاد شفت معلق دارای حساسیت‌های مکانیکی ویژه‌ای هستند:

​۱. ارتعاشات و پدیده فرکانس بحرانی (Critical Speed)
​با افزایش طول پمپ، شفت در برابر نیروهای شعاعی هیدرولیکی مستعد خمیدگی و ارتعاش می‌شود. اگر فرکانس چرخش موتور با فرکانس طبیعی سازه پمپ (ستون و لوله تخلیه) هم‌پوشانی پیدا کند، پدیده رزونانس رخ می‌دهد.
​راهکار: در طراحی پمپ‌های VS1 مدرن، با استفاده از نرم‌افزارهای تحلیل المان محدود (FEA) و تحلیل دینامیکی روتور، محل قرارگیری یاتاقان‌های خطی به گونه‌ای تنظیم می‌شود که سرعت کاری پمپ حداقل ۲۵ درصد با فرکانس‌های بحرانی فاصله داشته باشد.

​۲. تراز بودن ستون عمودی (Vertical Alignment)
​هرگونه انحراف میکرومتری در نصب ستون عمودی پمپ، سبب اعمال بارهای غیرمتمرکز شدید به یاتاقان‌های بوشینگ و سایش زودهنگام آن‌ها می‌شود.
​راهکار: استفاده از شفت‌های سخت‌کاری شده زمین‌ساخت (Ground Shafts) و تلرانس‌های بسیار دقیق در محل اتصال فلنج‌های ستون، تضمین‌کننده هم‌راستایی کامل محور عمودی پمپ است.

​نتیجه‌گیری:
​پمپ توربینی عمودی VS1 ترکیبی هوشمندانه از کارایی هیدرولیکی بالا، ایمنی در برابر پدیده‌های مخربی مانند کاویتاسیون و بهینه‌سازی فضا را ارائه می‌دهد. اگرچه هزینه سرمایه‌گذاری اولیه این پمپ‌ها به دلیل ساختار عمودی و ترانسپورت شفت‌های بلند ممکن است نسبت به برخی پمپ‌های افقی ساده بالاتر باشد، اما کاهش هزینه‌های مربوط به ساخت فونداسیون، حذف سیستم‌های جانبی هواگیری، طول عمر بالای قطعات به دلیل غوطه‌وری و انطباق کامل با استانداردهای صنعتی جهانی، این تجهیز را به اقتصادی‌ترین و پایدارترین گزینه برای پروژه‌های بزرگ صنعتی و زیرساختی در بلندمدت تبدیل کرده است. در ساختارهای مهندسی مدرن، سرمایه‌گذاری روی پمپ‌های هوشمند و بهینه‌ای نظیر VS1، گامی اساسی در جهت ارتقای ضریب دسترسی (Availability) کل سایت فرآیندی محسوب می‌شود.

 

مقدمه: جغرافیای خشک و تمدنی که بر آب بنا شد​ایران زمینی است ایستاده بر کمربند خشک و نیمه‌خشک جهان. میانگین بارش سالانه در این فلات بزرگ نزدیک به ۲۵۰ میلی‌متر است؛ رقمی که کمتر از یک‌سوم میانگین جهانی (حدود ۸۰۰ میلی‌متر) است. با این حال، فلات ایران هزاران سال مهد یکی از پویاترین تمدن‌های بشری بوده است. زیستن در چنین اقلیمی نیازمند درک عمیق قوانین طبیعت و انطباق با آن بوده است. امروز اما، رابطه سنتی و پایدار میان انسان ایرانی و اقلیم بومی دچار گسستی عمیق شده است. واژه «کم‌آبی» دیگر یک پدیده موقتی یا اقلیمی نیست، بلکه به یک کلان‌بحران زیست‌محیطی، اقتصادی و اجتماعی تبدیل شده که پایداری زیست در این سرزمین را به چالش کشیده است.

تاریخچه آب در ایران:

مدیریت سنتی و نبوغ قنات​نیاکان ما به خوبی درک کرده بودند که در یک سرزمین خشک، نباید به آب‌های سطحی ناپایدار دل خوش کرد. پاسخ تاریخی ایرانیان به این چالش، ابداع شگفت‌انگیز قنات (کاریز) بود؛ اختراعی که مظهر هماهنگی کامل با طبیعت به شمار می‌رود.​سیستم قنات چطور کار می‌کرد؟​قنات یک کانال زیرزمینی با شیب ملایم است که آب را از لایه‌های آب‌ده زیرزمینی در بالادست (مادر چاه) به سطح زمین در پایین‌دست هدایت می‌کند.​مزیت اصلی: آب در مسیر خود بخار نمی‌شد و به دلیل حرکت زیرزمینی، از آلودگی مصون می‌ماند.​پایداری اکولوژیک: قنات هرگز بیشتر از توان تجدیدپذیری سفره زیرزمینی، آب بیرون نمی‌کشید. در فصول کم‌باران، دبی آب خود به خود کاهش می‌یافت و این امر مانع از نابودی مخازن زیرزمینی می‌شد.​مدیریت آب در ایران باستان با ساختار اجتماعی و اخلاقی جامعه گره خورده بود. تقسیم آب بر اساس واحدهای زمانی دقیق (مانند فنجان) و نظارت «میرآب‌ها» نشان از یک دموکراسی سنتی و عادلانه در توزیع منابع محدود داشت. علاوه بر قنات، سازه‌هایی چون آب‌انبارها، یخ‌چال‌های سنتی و سدهای تاریخی (مانند سد شش‌طراز یا بند امیر) همگی گویای این هستند که ایرانیان هنر «زیستن با کم‌آبی» را بلد بوده‌اند.

منابع آب در ایران: دارایی‌ها و محدودیت‌ها

​منابع آب در ایران به دو دسته کلی سطحی و زیرزمینی تقسیم می‌شوند که هر دو گروه در دهه‌های اخیر تحت فشارهای شدید تخریب شده‌اند.​الف) آب‌های سطحی و حوضه‌های آبریز​ایران به ۶ حوضه آبریز اصلی تقسیم می‌شود:

•  حوضه دریای خزر
• حوضه خلیج فارس و دریای عمان
•  حوضه دریاچه ارومیه
•  حوضه فلات مرکزی (که وسیع‌ترین و خشک‌ترین حوضه است)
• حوضه مرزی شرق
• حوضه قره‌قوم

​بخش عمده بارندگی‌ها در شمال و غرب کشور (زاگرس و البرز) رخ می‌دهد، در حالی که مناطق مرکزی، شرقی و جنوبی که بیشترین مساحت را دارند، کمترین سهم را از آب‌های سطحی می‌برند.​ب) آب‌های زیرزمینی: سرمایه‌ای که بلعیده شد​با ورود فناوری‌های مدرن و چاه‌های عمیق موتوردار از دهه ۱۳۴۰ به بعد، تعادل آب‌های زیرزمینی به هم خورد. حفر بیش از ۸۰۰ هزار حلقه چاه (که بخش زیادی از آن‌ها غیرمجاز هستند) سبب شده که سالانه میلیاردها مترمکعب آب، فراتر از ظرفیت تغذیه طبیعی، از دل زمین بیرون کشیده شود. این پدیده منجر به افت شدید تراز آب‌های زیرزمینی و مرگ تدریجی دشت‌های ایران شده است.

رودخانه‌های ایران: شریان‌های حیاتی در آستانه زوال​رودخانه‌های ایران شریان‌های اصلی تغذیه خاک، تالاب‌ها و دشت‌ها بوده‌اند. اما امروز، کمتر رودی را می‌توان یافت که با ظرفیت طبیعی خود جریان داشته باشد.​

کارون: بزرگ‌ترین و پرآب‌ترین رودخانه ایران که روزی قابلیت کشتیرانی داشت، امروز با معضل شدید شوری آب (به دلیل عبور از سازندهای نمکی گتوند و ورود پساب‌های صنعتی و کشاورزی) و کاهش دبی مواجه است.​

زاینده‌رود: قلب تپنده فلات مرکزی ایران که به دلیل بارگذاری‌های بیش از حد، انتقال آب به حوضه‌های دیگر، و توسعه صنایع آب‌بر در بالادست، به یک رودخانه فصلی و در اکثر مواقع سال، کاملاً خشک تبدیل شده است.​سفیدرود و اتراک: در شمال کشور با کاهش شدید دبی و ورود سموم کشاورزی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

​رودهای مرزی (مانند هیرمند): به دلیل مسائل ژئوپلیتیک و عدم پایبندی کشورهای همسایه به معاهدات حق‌آابه، خشک شده‌اند که نتیجه آن نابودی تالاب هامون و ایجاد کانون‌های عظیم ریزگرد در سیستان است.

 

​ روش‌های تامین آب در ایران: از سدسازی تا فناوری‌های مدرن​دولت‌ها در ایران معاصر، برای پاسخ به تقاضای روزافزون آب، عمدتاً به روش‌های «مدیریت عرضه» و سازه‌ای روی آورده‌اند:

​۱. سدسازی افراطی​ایران به یکی از کشورهای پیشرو در سدسازی تبدیل شد. اگرچه سدها در مقاطعی برای کنترل سیلاب‌ها و تامین آب شرب شهری حیاتی بودند، اما نگاه افراطی به سدسازی بدون ارزیابی‌های دقیق زیست‌محیطی آسیب‌های جبران‌ناپذیری وارد کرد. سدها جریان طبیعی رودخانه‌ها را قطع کردند، تالاب‌های پاییندست را خشکاندند و میزان تبخیر آب را در دریاچه‌های پشت سد به شدت افزایش دادند.
​۲. طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای
​انتقال آب از یک حوضه پرآب به حوضه کم‌آب (مثل انتقال آب از سرشاخه‌های دز و کارون به فلات مرکزی) نه تنها مشکل مبدأ را حل نکرد، بلکه در مقصد نیز با ایجاد توهم فراوانی آب، به توسعه بیشتر صنایع و کشاورزی نامتناسب دامن زد و به مناقشات قومی و منطقه‌ای دامن زد.
​۳. شیرین‌سازی آب دریا
​در سال‌های اخیر، پروژه‌های عظیمی برای شیرین‌سازی و انتقال آب از خلیج فارس و دریای عمان به صنایع و شهرهای فلات مرکزی (مانند کرمان، یزد و اصفهان) آغاز شده است. این روش اگرچه منبع جدیدی ایجاد می‌کند، اما به شدت گران‌پذیر، انرژی‌بر و از نظر زیست‌محیطی برای اکوسیستم دریایی خلیج فارس آسیب‌رسان است.

​گسترش شهرنشینی و مشکلات آن در حوزه آب
​تغییر ساختار اقتصادی ایران در نیم قرن گذشته، سیل مهاجرت از روستاها به شهرها را به همراه داشته است. امروز بیش از ۷۵ درصد جمعیت ایران در شهرها زندگی می‌کنند. این تمرکز ناگهانی جمعیت، فشاری خردکننده بر منابع محدود آب وارد کرده است.

​پیامدهای شهرنشینی بر بحران آب:
​مصرف فراتر از توان هیدرولوژیک: کلان‌شهرهایی مانند تهران، مشهد و اصفهان بسیار فراتر از ظرفیت طبیعی حوضه خود آب مصرف می‌کنند. تهران امروزه برای تامین شرب خود به آب ۵ سد بزرگ در کیلومترها دورتر (کرج، لار، لتیان، طالقان، ماملو) و صدها چاه عمیق وابسته است.
​فرونشست زمین: وقتی آب زیرزمینی شهرهایی مانند اصفهان، تهران یا دشت‌های معین اسکلت خاک را ترک می‌کند، لایه‌های زمین فشرده می‌شوند. فرونشست زمین که از آن به عنوان «مرگ خاموش زمین» یاد می‌شود، زیرساخت‌های شهری، خطوط راه‌آهن، لوله‌های گاز و بناهای تاریخی را با تهدید فروریزش آنی مواجه کرده است.
​تولید انبوه فاضلاب و آلودگی منابع آب: عدم تکمیل شبکه‌های تصفیه فاضلاب مدرن در بسیاری از شهرها باعث شده پساب‌های خانگی و صنعتی به سفره‌های زیرزمینی یا رودخانه‌ها نفوذ کرده و همان اندک منابع باقی‌مانده را نیز آلوده کنند.
​ریشه‌یابی بحران: چرا به اینجا رسیدیم؟
​برای حل بحران، ابتدا باید پذیرفت که کم‌آبی ایران صرفاً ناشی از «کاهش بارندگی» نیست. این بحران سه‌وجهی است:

۱. راندمان فاجعه‌بار کشاورزی: بخش کشاورزی در ایران بیش از ۸۵ تا ۹۰ درصد آب کشور را مصرف می‌کند، در حالی که راندمان آبیاری آن به دلیل استفاده از روش‌های سنتی غرقابی کمتر از ۳۵ تا ۴۰ درصد است. از سوی دیگر، اصرار بر خودکفایی در محصولات آب‌بر مانند گندم، برنج (در مناطق خشک)، هندوانه و یونجه، آب مجازی کشور را به تاراج برده است.

۲. ارزانی و یارانه سنگین آب: قیمت آب در ایران بسیار کمتر از ارزش واقعی و هزینه تمام‌شده آن است. این امر باعث شده که هیچ انگیزه اقتصادی برای صرفه‌جویی در بخش خانگی، صنعتی و کشاورزی وجود نداشته باشد.

۳. حکمرانی از‌هم‌گسیخته آب: مدیریت آب در ایران ساختاری بخشی دارد. وزارت نیرو به دنبال تامین آب است، وزارت جهاد کشاورزی به دنبال افزایش تولید محصول، و سازمان حفاظت محیط زیست توان ناچیزی برای توقف پروژه‌های آسیب‌رسان دارد. تعادل اکولوژیک در این میان فدای تصمیمات کوتاه‌مدت شده است.

چند پیشنهاد و راهکار راهبردی برای برون‌رفت از معضل کم‌آبی در ایران:

​حل بحران آب در ایران نیازمند یک جراحی عمیق در ساختارهای اقتصادی، مدیریتی و فرهنگی است. اقدامات تک‌بعدی دیگر پاسخگو نیستند. در ادامه، راهکارهای عملیاتی در سطوح مختلف پیشنهاد می‌شود:

​۱. بازنگری ساختاری در بخش کشاورزی (انقلاب کشاورزی)​ممنوعیت مطلق کشت محصولات آب‌بر در مناطق خشک: کشت محصولاتی مانند برنج، هندوانه، یونجه و چغندرقند باید صرفاً به مناطقی با تراز آبی مثبت (مانند بخش‌هایی از شمال کشور) محدود شود.​توسعه کشت گلخانه‌ای و هیدروپونیک: با انتقال کشت صیفی‌جات و سبزیجات به گلخانه‌های مدرن، می‌توان مصرف آب را تا ۹۰ درصد کاهش داد.​هوشمندسازی و اصلاح شبکه‌های آبیاری: اعطای تسهیلات واقعی به کشاورزان برای تجهیز مزارع به سیستم‌های آبیاری قطره‌ای زیرسطحی و هوشمند که مجهز به حسگرهای رطوبت خاک هستند.​واردات آب مجازی: استراتژی خودکفایی در محصولات استراتژیک باید به استراتژی “امنیت غذایی” تغییر یابد. خرید محصولات آب‌بر از خارج (واردات آب مجازی) و تمرکز بر تولید محصولات استراتژیک کم‌آب‌بر در داخل.

​۲. مدیریت تقاضا و اصلاح اقتصاد آب​واقعی‌سازی تدریجی قیمت آب: قیمت آب باید برای مصرف‌کنندگان پرمصرف شهری و بخش‌های صنعتی و کشاورزی به صورت پلکانی و متناسب با ارزش ذاتی آن افزایش یابد تا صرفه‌جویی، ارزش اقتصادی پیدا کند.​بازار آب رسمی: ایجاد بازار محلی آب که در آن کشاورزان بتوانند سهمیه آب صرفه‌جویی‌شده خود را به بخش‌های صنعتی یا شهری با قیمت بالاتر بفروشند. این کار انگیزه بالایی برای ارتقای راندمان آبیاری ایجاد می‌کند.

​۳. بازچرخانی آب و استفاده از آب‌های غیرمتعارف​اجباری شدن تصفیه و بازچرخانی فاضلاب (آب خاکستری): صنایع سنگین مانند فولاد، ذوب‌آهن و پتروشیمی در فلات مرکزی نباید اجازه استفاده از آب شرب یا آب زیرزمینی بکر را داشته باشند. منبع اصلی آب این صنایع باید صرفاً پساب تصفیه‌شده شهری باشد.​جداسازی شبکه آب شرب از آب بهداشتی در شهرهای بزرگ: این کار سرمایه‌گذاری بزرگی می‌طلبد اما مانع از آن می‌شود که آب باکیفیت تصفیه‌شده، صرف شستشوی خودرو، فلاش‌تانک‌ها یا آبیاری فضای سبز شود.

​۴. مدیریت مبتنی بر طبیعت و آبخیزداری​احیای سفره‌های زیرزمینی از طریق تغذیه مصنوعی: به جای ساخت سدهای بزرگ روی زمین، باید با عملیات آبخیزداری، پخش سیلاب و ساخت بندهای کوچکِ تاخیری، آب باران را به درون زمین هدایت کرد تا سفره‌های زیرزمینی جان بگیرند و جلوی فرونشست زمین گرفته شود.​مسدود کردن چاه‌های غیرمجاز و نصب کنتورهای هوشمند: نظارت سخت‌گیرانه حاکمیتی بر برداشت آب از چاه‌ها و پلمب بدون اغماض چاه‌های غیرمجاز.

​۵. دیپلماسی فعال آب (هیدروپولیتیك)​مذاکرات جدی و حقوقی با کشورهای همسایه: ایران باید با تکیه بر قوانین بین‌المللی انرژی و محیط‌زیست، حق‌آبه‌های تاریخی خود را در حوضه‌های مرزی شرق (مانند هیرمند و هریرود با افغانستان) و غرب (مانند ارس با ترکیه و رودهای مشترک با عراق) تثبیت و بازیابی کند.

 نتیجه‌گیری:

سازگاری با کم‌آبی، تنها راه بقا​بحران آب در ایران شبیه به یک بیماری مزمن است که بدن تمدنی این سرزمین را رنج می‌دهد. ما نمی‌توانیم جغرافیای خشک ایران را تغییر دهیم و بارندگی‌ها را چند برابر کنیم؛ اما قطعاً می‌توانیم نحوه مدیریت و رفتار خود را با آب تغییر دهیم. ​راهکار نهایی ایران، نه در پروژه‌های گران‌قیمت هندسی و سازه‌ای و سدهای بزرگتر، بلکه در بازگشت به خرد تمدنی نیاکانمان یعنی «سازگاری با کم‌آبی» نهفته است. ایران باید از سرمایه‌گذاری بر روی صنایع آب‌بر و کشاورزی سنتی فاصله گرفته و به سمت اقتصادهای نوینِ کم‌آب‌بر مانند گردشگری، ترانزیت، صنایع دیجیتال و خدمات حرکت کند. زمان برای نجات دشت‌ها و رودخانه‌های ایران به سرعت در حال گذر است و هر روز تاخیر، هزینه بقای نسل‌های آینده در این مرز و بوم را سنگین‌تر می‌کند.

 

محمدعبادی فرکوش

مدیرعامل شرکت ممتاز پمپ

خرداد 1405

آب آبادانی است، من الماء کل شی حی. Water is life اینها نمونه جملات و ضرب‌المثل‌هایی با زبان و فرهنگ‌های متفاوت در گوشه و کنار این جهان است.

​از آغاز بروز عصر صنعتی و یا به عبارت دیگر انقلاب صنعتی، همگام با افزایش میزان تولید محصولات کشاورزی و صنعتی، نیاز به منابع آب مطمئن، ارزان و فراوان روز به روز بیشتر شده و تکنولوژی‌های مهار، تصفیه و انتقال آب نیز همراه با انقلاب صنعتی از رشد و توسعه عقب نمانده است.

​نیاز روز افزون به منابع آب شیرین و تأمین آن جهت مصارف ذکر شده چالشی سخت در قرن اخیر فرا روی مدیران کشورها خواهد بود. چه بسا اینک با ژرف تر شدن چاه‌های عمیق در اکثر کشورهای مناطق خاورمیانه، شمال آفریقا، هند و آسیای مرکزی که از مهمترین و عمده‌ترین منابع آب شیرین جهت مصارف کشاورزی و صنعتی بشمار می‌آید، علاوه بر افزایش هزینه‌های استحصال و بهره برداری، نابودی منابع آب زیرزمینی را به دنبال خواهد داشت که مرگ و نابودی سرزمین‌های فوق را در آینده‌ای نه چندان دور درپی خواهد داشت.

با افزایش تولیدات صنعتی و استفاده از منابع سوخت فسیلی جهت تأمین انرژی مورد نیاز علاوه بر آلوده کردن محیط زیست، افزایش گازهای گلخانه‌ای را به دنبال خواهد داشت که از مهمترین آنها گاز دی اکسید کربن است که طی تحقیقات به عمل آمده، نقش عمده‌ای در افزایش گرمای زمین از زمان انقلاب صنعتی به بعد را داشته است. تنها طی صد سال اخیر متوسط دمای کره زمین به میزان ۱ درجه افزایش داشته که این میزان در کشورهای واقع در کمربند بیابانی یا ۲۵° (کشورهای خاورمیانه) به میزان ۲.۵ درجه سلسیوس بوده است. باید توجه داشت که این میزان افزایش بی‌سابقه گرما علاوه بر افزایش تبخیر سطحی روان آب‌ها و دریاچه‌ها، نابودی تالاب‌ها، مراتع و جنگل‌ها، افزایش ریزگردها و کوچ دسته جمعی را به دنبال خواهد داشت که هم اینک آثار سوء آن را در کشور خودمان شاهد هستیم.

​بر طبق محاسبه آژانس حفاظت محیط زیست ایالات متحده آمریکا (EPA) به ازای هر کیلووات انرژی الکتریکی مصرفی که از سوخت‌های فسیلی بدست می‌آید معادل ۰.۷۴۴ کیلوگرم گاز CO2 آزاد می‌شود.

​با در نظر گرفتن مصرف برق در کشور و سهم ۸۱ درصدی نیروگاه‌های حرارتی از آن، میزان انتشار گاز دی اکسید کربن طبق جدول زیر خواهد بود:

طبق پیمان محیط زیستی پاریس تمامی کشورهای عضو با امضا این معاهده متعهد گردیدند که با حرکت سریع و رو به جلو، کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای را مد نظر قرار داده تا بتوان افزایش دمای جهانی را به زیر دو درجه سلسیوس رساند. قابل ذکر است که کشور ایران نیز با امضای این معاهده کاهش ۱٫۳ ٪ گازهای گلخانه‌ای را تعهد نموده است ولیکن از زمان شروع اعلام برنامه فوق خبری در دست نیست.

​جدول شماره ۲:

استفاده از منابع تجدید پذیر انرژی (انرژی‌های پاک) و اصلاح الگوی مصرف و هم چنین بهینه سازی مصرف انرژی از مهمترین شیوه‌های دستیابی به اهداف ذکر شده است.​جهت کاستن از روند رو به رشد تولید دی اکسید کربن علاوه بر سرمایه گذاری در جهت ایجاد نیروگاه‌های تجدید پذیر لزوم بهینه سازی مصرف انرژی بیش از پیش نمود پیدا می‌کند و با توجه به نیاز روز افزون استحصال و بهره برداری و انتقال آب جهت مصارف کشاورزی، صنعتی و مصارف بهداشتی و … و صرف بخش عظیمی از انرژی تولیدی کشور که صرف موارد ذکر شده می‌گردد، بهینه سازی و کاهش مصرف انرژی پمپ‌ها از اهمیت بسیار زیادی برخوردار می‌گردد.

نامه شرکت آب و فاضلاب

در این راستا این شرکت با همکاری کارشناسان واحدهای تابعه وزارت نیرو گامی مهم در این راستا برداشته است. ارتقا بهره بروری در سازمان‌هایی چون

​۱) آب و فاضلاب شرق استان تهران

۲) شرکت تامین و تصفیه شرق تهران

۳) شرکت آب و فاضلاب روستایی سیستان و بلوچستان

۴) شرکت آب و فاضلاب استان البرز

۵) شرکت آب و فاضلاب اهواز

۶) شرکت تامین و تصفیه جنوب تهران

​کاهش مصرف انرژی از ۱۸ ٪ الی ۳۹ ٪ نتیجه تلاش و همکاری مسئولان مربوطه با این شرکت بوده است.

​مقایسه و محاسبه شدت انرژی مصرفی ایستگاه پمپاژ مخزن ۶۸

​جدول شماره ۳:

شرکت تامین تصفیه آب و فاضلاب تهران

جدول شماره 4

باید توجه داشت که این مقایسه در یکی از بهترین ایستگاه های شهر تهران انجام گرفته است که بالانسبه از الکترو پمپ‌هایی با راندمان مطلوبتر نسبت به سایر ایستگاه های پمپاژ دیگر که توسط کارشناسان این شرکت مورد ممیزی قرار گرفته اند برخوردار بوده است.

​جدول ذیل از یکی از ایستگاه‌های پمپاژ آب شهری در آبفای شهرستان اهواز استخراج شده است

​مقایسه و محاسبه شدت انرژی مصرفی ایستگاه پمپاژ کوت عبدالله

​(شرکت تامین تصفیه آب و فاضلاب اهواز)

مقایسه مصرف انرژی و کاهش تولید دی اکسید کربن در یک سال در شرایط برابر با توجه به شدت انرژی مصورفی (جدول شماره 6)

نتیجه فوق به خوبی میزان کاهش انرژی مصرفی و هزینه های برق مصرفی هم چنین کاهش چشمگیر تولید گاز CO2 را نشان می دهد.​بررسی مقادیر درج شده در جداول فوق که همگی طبق مستندات و تاییدیه های فنی از سوی کارشناسان ذیربط بوده، کاهش مصرف انرژی را تنها در یک الکترو پمپ به عدد ۱۴۶،۵۰۰ کیلووات (جدول شماره ۴) در سال می رساند که با احتساب عدد ۰/۷۴۴ کیلوگرم گاز CO2 به ازای هر کیلووات ساعت، رقمی معادل ۱۰۸،۹۹۶ کیلوگرم گاز CO2 در سال خواهد شد.​این ارقام تنها ناشی از افزایش ۷ درصدی راندمان در یک پمپ بدست آمده (جدول شماره ۴) که علاوه بر صرفه جویی در هزینه های عمومی دولت و صرفه جویی در مصرف انرژی سهمی قابل ملاحظه در کاهش تولید گازهای آلاینده خواهد داشت. با در نظر گرفتن هزاران ایستگاه پمپاژ در سراسر کشور و لزوم افزایش بهره وری آنها بدلایل ذکر شده علاوه بر حفظ و ایجاد اشتغال از هدر رفت سرمایه های مالی کشور در تحقق تعهدات بین المللی ایران در زمینه کاستن از تولید آلاینده ها سهم بسزایی خواهد داشت. طبق بررسیهای به عمل آمده از سوی این شرکت تنها در یکی از ایستگاههای پمپاژ شهر مجاور تهران با بهبود عملکرد پمپ ها نتیجه بشرح جدول زیر خواهد بود.

​جدول پیش بینی کاهش مصرف در ایستگاه پمپاژ پردیس (جدول شماره ۷):

​نتایج جدول ۷ کاهش قابل ملاحظه تولید گاز CO2 به میزان تقریبی ۱۰۰۰ تن در سال را نشان می‌دهد که با تعهد در نظر گرفته ایران برای کاهش این گاز به میزان ۳ میلیون تن (جدول شماره ۲) نقش بارز ایستگاه های پمپاژ را به تنهایی جهت کاستن از گازهای گلخانه‌ای نشان می‌دهد.

​جدول شماره ۵:

​بنا بر گزارش‌ها و آمارهای مستند به ازای هر درجه افزایش دما در فصول گرم تابستان میزان مصرف انرژی در کشور بیش از ۱۰ ٪ افزایش می یابد و با در نظر گرفتن ظرفیت سر به سری تولید انرژی و مصرف در تابستان امسال (۱۳۹۶)، ناچار به واردات برق از کشورهای همسایه شمالی شدیم که علاوه بر تحمیل هزینه خرید برق به قیمت های جهانی نشان از وارد شدن کشور به چرخه معیوب مصرف انرژی بیشتر و تولید دی اکسید کربن و … دارد.

​لذا جهت حفظ زیست بوم منافع ملی و جلوگیری از مهاجرت‌های گسترده بدلیل برشمرده فوق استفاده از ظرفیت ها و توانایی های بالقوه جهت کاستن از سرعت گرم شدن زمین و پیامدهای مرگ بار آن امری لازم و ضروری است.

​شرکت ممتاز پمپ در سال ۱۳۵۴ در زمینی به مساحت ۵۰۰۰ متر مربع با هدف تولید انواع پمپ های توربینی طبقاتی در دو بخش ریخته‌گری و ماشین کاری فعالیت خود را آغاز نمود و با تولید هزاران دستگاه از این محصول طی ۵ دهه فعالیت از پیشگامان این صنعت در ایران هست. شرکت با داشتن کادر طراحی و مهندسی با بیش از ۴۰ نفر شاغل در بخش‌های ریخته‌گری و ماشین کاری و تست محصولات با استفاده از نرم افزارهای نوین، علاوه بر ساخت محصولات به طور انبوه طراحی و ساخت انواع پمپ های توربینی (VS1-VS7) را تحت سفارش و با استانداردهای API 610 و NFPA20 انجام میدهد. تولیدات این شرکت علاوه بر تست در آزمایشگاه اختصاصی، در آزمایشگاه های مرجع نیز مورد آزمایش قرار گرفته و با بالاترین راندمان ممکن و بازدهی در اختیار مصرف کنندگان گرامی قرار می‌گیرد.

​این شرکت در وندور لیست شرکت‌های آب و فاضلاب شهری و روستایی، شرکت نفت فلات قاره، شرکت فولاد مبارکه، شرکت ملی مس سرچشمه، شرکت مناطق نفت خیز جنوب، اداره بنادر و کشتیرانی، فولاد کاوه جنوب کیش و … قرار دارد و دریافت گواهینامه های متعدد کیفی و رضایتمندی محصول از مشتریان فوق گواه کیفیت محصولات تولیدی این شرکت است.

منابع:

​خارجی:

​US EPA. (2017). US EPA. [online] Available at: https://www.epa.gov/ [Accessed 14 Dec. 2017]

​NASA. (2017). The relentless rise of carbon dioxide. [online] Available at: https://climate.nasa.gov/vital-signs/carbon-dioxide/ [Accessed 14 Dec. 2017]

​فارسی:

​Eghtesadonline اقتصادآنلاین (۱۳۹۶) [آنلاین] http://www.eghtesadonline.com قابل دسترس در تاریخ 1396/09/22

​Parsine پارسینه (۱۳۹۵) [آنلاین] http://www.parsine.com/fa/news/327853 قابل دسترس در تاریخ 1396/09/22

​Tasnimnews خبرگزاری تسنیم (۱۳۹۶) [آنلاین] https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/03/28/1440118 قابل دسترس در تاریخ 22/09/1396

محمد عبادی فرکوش

مدیرعامل شرکت ممتازپمپ

(این مقاله در ماهنامه انجمن سازندگان تجهیزات صنعتی ایران، نسخه 107 مورخ آذر/1396 منتشر شد